โปรแกรมคำนวณค่าดัชนีมวลกาย (BMI)

สูตรมาตรฐานคือ น้ำหนักตัว (กิโลกรัม) หารด้วยส่วนสูง (เมตร) ยกกำลังสองตัวเลขที่ได้ไม่มีหน่วย ใช้เทียบกับตารางเกณฑ์เท่านั้น

BMI = น้ำหนัก (kg) ÷ ส่วนสูง (m)²

ตัวอย่าง น้ำหนัก 70 กิโลกรัม ส่วนสูง 165 เซนติเมตร ต้องแปลงส่วนสูงเป็นเมตรก่อนคือ 1.65 เมตร แล้วคำนวณ70 ÷ (1.65 × 1.65) = 25.7 ซึ่งอยู่ในเกณฑ์โรคอ้วนระดับที่ 1 ตามเกณฑ์เอเชีย

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดคือลืมแปลงเซนติเมตรเป็นเมตร ทำให้ได้ค่าที่เล็กจนผิดปกติ

คนเอเชียใช้เกณฑ์ที่เข้มกว่าค่าสากล เพราะเกิดภาวะแทรกซ้อนจากไขมัน เช่น เบาหวานและไขมันพอกตับ ที่ค่า BMI ต่ำกว่าคนยุโรป เกณฑ์สากลถือว่าน้ำหนักเกินเริ่มที่ 25 แต่เกณฑ์เอเชียเริ่มที่ 23

สูตรและเกณฑ์เป็นชุดเดียวกันทั้งสองเพศ สิ่งที่ต่างคือองค์ประกอบของร่างกาย ผู้ชายมักมีมวลกล้ามเนื้อมากกว่าและกล้ามเนื้อหนักกว่าไขมันที่ปริมาตรเท่ากัน ผู้ชายที่ออกกำลังกายหนักจึงอาจได้ค่า BMI สูงโดยที่ไขมันในร่างกายไม่ได้เกิน

ในผู้หญิง ไขมันมักสะสมที่สะโพกและต้นขามากกว่า ส่วนไขมันที่สัมพันธ์กับโรคมากที่สุดคือไขมันในช่องท้อง ด้วยเหตุนี้แพทย์จึงวัด รอบเอว ควบคู่กับ BMI เสมอ โดยถือว่าเกินเกณฑ์เมื่อรอบเอวมากกว่า 90 เซนติเมตรในผู้ชาย และมากกว่า 80 เซนติเมตรในผู้หญิง

ตารางเกณฑ์ด้านบนใช้กับผู้ใหญ่อายุ 18 ปีขึ้นไป ในเด็กและวัยรุ่นต้องเทียบกับกราฟการเจริญเติบโตตามอายุและเพศ ไม่ใช่ตัวเลขคงที่ เพราะสัดส่วนร่างกายยังเปลี่ยนตลอด

ในผู้สูงอายุ มวลกล้ามเนื้อลดลงตามวัยและส่วนสูงมักลดลงด้วย ทำให้ค่า BMI อาจดูสูงกว่าความเป็นจริง ในกลุ่มนี้แพทย์จะดูความแข็งแรงของกล้ามเนื้อและการทำกิจวัตรประจำวันประกอบ

BMI เป็นเครื่องมือคัดกรองที่เร็วและถูก แต่ไม่ได้แยกสิ่งเหล่านี้ออกจากกัน

• ไม่แยกน้ำหนักที่มาจากกล้ามเนื้อออกจากน้ำหนักที่มาจากไขมัน
• ไม่บอกว่าไขมันสะสมอยู่ที่ไหน ทั้งที่ไขมันในช่องท้องเป็นตัวที่สัมพันธ์กับโรคมากที่สุด
• ไม่เหมาะกับหญิงตั้งครรภ์ นักกีฬา และผู้ที่มีภาวะบวมน้ำ

ค่านี้จึงเป็นจุดเริ่มต้นของบทสนทนากับแพทย์ ไม่ใช่ข้อสรุป

การผ่าตัดกระเพาะเพื่อรักษาโรคอ้วนไม่ได้เริ่มพิจารณาจากความอยากลดน้ำหนัก แต่เริ่มจากเกณฑ์ทางการแพทย์ โดยทั่วไปคือ BMI ตั้งแต่ 32.5 ขึ้นไปเมื่อมีโรคร่วม และตั้งแต่ 37.5 ขึ้นไปแม้ไม่มีโรคร่วม

ถึงเกณฑ์ไม่ได้แปลว่าต้องผ่าตัด และไม่ถึงเกณฑ์ก็ไม่ได้แปลว่าไม่มีอะไรต้องทำ ขั้นตอนถัดไปเหมือนกันทั้งสองกรณีคือการตรวจประเมินอ่านรายละเอียดการผ่าตัดกระเพาะหรือดูสิทธิการรักษาที่ใช้ได้

สูตรคำนวณ BMI คืออะไร

BMI = น้ำหนักตัวเป็นกิโลกรัม หารด้วยส่วนสูงเป็นเมตรยกกำลังสอง เช่น น้ำหนัก 70 กิโลกรัม สูง 165 เซนติเมตร จะได้ 70 ÷ (1.65 × 1.65) = 25.7

ค่า BMI ของผู้หญิงกับผู้ชายใช้สูตรต่างกันไหม

ใช้สูตรเดียวกันและใช้เกณฑ์ชุดเดียวกัน ความต่างอยู่ที่องค์ประกอบร่างกาย ผู้ชายมักมีกล้ามเนื้อมากกว่าจึงอาจได้ค่าสูงโดยที่ไขมันไม่ได้มากตาม การวัดรอบเอวจึงใช้ประกอบเสมอ

ค่า BMI ปกติของคนไทยอยู่ที่เท่าไร

เกณฑ์สำหรับคนเอเชียถือว่า 18.5–22.9 คือปกติ ซึ่งต่ำกว่าเกณฑ์สากลที่ใช้ 18.5–24.9 เพราะคนเอเชียเกิดภาวะแทรกซ้อนจากไขมันที่ค่า BMI ต่ำกว่าคนยุโรป

BMI เท่าไรถึงผ่าตัดกระเพาะได้

โดยทั่วไปพิจารณาที่ BMI ตั้งแต่ 32.5 ขึ้นไปเมื่อมีโรคร่วม เช่น เบาหวานหรือความดันสูง และตั้งแต่ 37.5 ขึ้นไปแม้ไม่มีโรคร่วม ทั้งนี้ต้องผ่านการตรวจประเมินโดยแพทย์