ผ่าตัดกระเพาะ
การผ่าตัดกระเพาะเพื่อรักษาโรคอ้วน คือการลดขนาดกระเพาะอาหารให้เล็กลง ทำให้รับประทานได้น้อยลงและหิวน้อยลง บางเทคนิคทำร่วมกับการเปลี่ยนเส้นทางเดินอาหาร เพื่อให้ดูดซึมพลังงานได้น้อยลงด้วย
หน้านี้รวมสิ่งที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจ เขียนและตรวจทานโดยพญ.ขวัญนรา เกตุวงศ์
01
ผ่าตัดกระเพาะไม่ใช่การผ่าตัดเพื่อความสวยงาม
สิ่งที่ทำให้การผ่าตัดนี้ถูกจัดเป็นการผ่าตัด รักษาโรคไม่ใช่หัตถการเสริมความงาม คือเป้าหมายของมัน — ไม่ได้อยู่ที่ตัวเลขบนตาชั่ง แต่อยู่ที่โรคที่มากับความอ้วน เช่น เบาหวานชนิดที่ 2 ความดันโลหิตสูง ไขมันพอกตับ และภาวะหยุดหายใจขณะหลับ
ปัจจุบันเป็นการผ่าตัดผ่านกล้อง เจาะรูเล็กที่หน้าท้องตั้งแต่ 3–6 รูแล้วแต่เทคนิค ไม่ใช่การเปิดหน้าท้องแบบเดิม อ่านต่อที่โรคร่วมที่ดีขึ้นหลังผ่าตัด

02
ใครเข้าเกณฑ์ผ่าตัดได้บ้าง
เกณฑ์ที่ใช้พิจารณามีสามกรณี ดูจากค่าดัชนีมวลกาย (BMI) ร่วมกับโรคประจำตัว
BMI มากกว่า 32.5 และมีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง ไขมันเกาะตับ ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ถุงน้ำรังไข่หลายใบ
BMI มากกว่า 37.5 แม้ไม่มีโรคประจำตัว
BMI มากกว่า 28 และมีเบาหวานรุนแรงที่คุมด้วยยาไม่ได้ — กรณีนี้อยู่ในดุลยพินิจของแพทย์
เกณฑ์เหล่านี้เป็นจุดเริ่มต้นของการพิจารณา ไม่ใช่ใบอนุญาต ผู้ที่เข้าเกณฑ์ยังต้องผ่านการตรวจประเมินว่าร่างกายพร้อมสำหรับการผ่าตัดหรือไม่ และโดยทั่วไปควรผ่านการพยายามลดน้ำหนักด้วยวิธีอื่นมาก่อนคำนวณ BMI ของคุณ
03
เทคนิคการผ่าตัดที่มีให้เลือก
สองวิธีที่ได้รับการรับรองว่าเป็นการผ่าตัดมาตรฐานคือ สลีฟ และบายพาส ส่วนบอลลูนและการเย็บกระเพาะผ่านกล้องเป็นทางเลือกที่ไม่ต้องผ่าตัด แต่ให้ผลและมีข้อจำกัดต่างกัน

| เทคนิค | กระเพาะที่เหลือ | วิตามินหลังผ่าตัด | เป็นวิธีมาตรฐาน | ค่าใช้จ่าย |
|---|---|---|---|---|
| สลีฟ | 20–25% | ต้องกินวิตามินเสริมอย่างน้อย 1 ปี หลังจากนั้นขึ้นกับผลเลือดว่าขาดวิตามินตัวใดหรือไม่ | ใช่ | — รอยืนยัน |
| บายพาส | 5–10% | ต้องกินและฉีดวิตามินเสริม ตลอดชีวิต เพราะการดูดซึมลดลงถาวร | ใช่ | — รอยืนยัน |
| บอลลูน | — | ไม่ได้เปลี่ยนกายวิภาค จึงไม่มีข้อบ่งชี้เรื่องวิตามินเสริมถาวร | ไม่ใช่ | — รอยืนยัน |
| เย็บผ่านกล้อง | — | รอยืนยันจากแพทย์ผู้ผ่าตัด | ไม่ใช่ | — รอยืนยัน |
04
ผลลัพธ์ที่คาดหวังได้ และเกณฑ์ที่ใช้วัด
เกณฑ์น้ำหนักที่ลดลง คิดจากน้ำหนักตั้งต้น ไม่ใช่จากน้ำหนักในฝัน
- 10% — สิ้นเดือนที่ 1
- 20% — สิ้นเดือนที่ 3
- 30% — สิ้นเดือนที่ 6
การผ่าตัดเป็นจุดเริ่มต้น ไม่ใช่จุดจบ น้ำหนักจะลงตามเกณฑ์หรือไม่ ขึ้นกับสิ่งที่เลือกกินหลังผ่าตัดและการออกกำลังกาย ผู้ที่ยังดื่มเครื่องดื่มพลังงานสูงทุกวัน น้ำหนักจะลงบ้างแต่ไม่ตามเกณฑ์ และอาจกลับขึ้นในภายหลังอ่านสาเหตุที่น้ำหนักไม่ลงตามเกณฑ์
05
ความเสี่ยงและสิ่งที่ต้องยอมรับ
หน้านี้จะไม่ทำให้การผ่าตัดฟังดูปลอดภัยกว่าความเป็นจริง สิ่งที่ต้องรับได้ก่อนตัดสินใจมีดังนี้
- กินได้น้อยลงอย่างถาวร และต้องเปลี่ยนวิธีกินไปตลอด
- ต้องกินวิตามินเสริม แบบสลีฟอย่างน้อย 1 ปี แบบบายพาสตลอดชีวิต
- มีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัด เช่น รอยรั่ว เลือดออก หรือทางเดินอาหารตีบ
- ผมร่วงชั่วคราวพบได้ราว 30–40% มักเริ่มเดือนที่ 3–6 แล้วขึ้นใหม่
หลังผ่าตัด หากมีไข้สูง ปวดท้องรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ ใจสั่น หายใจเหนื่อยผิดปกติ หรืออาเจียนจนกินอะไรไม่ได้เลย ให้กลับโรงพยาบาลทันที ไม่ต้องรอวันนัด
06
เตรียมตัวก่อนผ่าตัด และพักฟื้นนานแค่ไหน
ก่อนผ่าตัดต้องตรวจร่างกายและผลเลือด ผู้ที่มีเบาหวานต้องคุมระดับน้ำตาลสะสมให้ได้ก่อน เพราะน้ำตาลที่คุมไม่ได้ทำให้แผลหายช้าและเพิ่มความเสี่ยงของการผ่าตัด
หลังผ่าตัด อาหารจะไล่เป็นระยะ เริ่มจากอาหารเหลวประมาณ 2 สัปดาห์แรก อาหารอ่อนในสัปดาห์ที่ 3–4 แล้วจึงเป็นอาหารแข็งหลัง 1 เดือน การข้ามขั้นตอนเสี่ยงต่อการอาเจียนและแผลด้านในมีปัญหา
07
ค่าใช้จ่ายและสิทธิการรักษา
ค่าใช้จ่ายต่างกันตามเทคนิค โรงพยาบาล จำนวนคืนที่นอน และรายการตรวจก่อนผ่าตัด ค่าใช้จ่ายที่คนมักลืมนับคือค่าวิตามินรายเดือนหลังผ่าตัด ซึ่งเป็นรายจ่ายต่อเนื่อง
08
คำถามที่พบบ่อย
- ผ่าตัดกระเพาะใช้สิทธิ์ 30 บาทได้ไหม
- สิทธิบัตรทองและประกันสังคมมีเงื่อนไขการเบิกจ่ายสำหรับการผ่าตัดรักษาโรคอ้วนอยู่ แต่เงื่อนไข โรงพยาบาลที่เข้าร่วม และระยะเวลารอคิว ต่างกันในแต่ละสิทธิและแต่ละพื้นที่ ต้องตรวจสอบกับโรงพยาบาลตามสิทธิของตัวเองเป็นรายกรณี
- ผ่าตัดกระเพาะกี่บาท
- ค่าใช้จ่ายขึ้นกับเทคนิคที่เลือก โรงพยาบาล จำนวนคืนที่นอน และรายการตรวจก่อนผ่าตัด ค่าใช้จ่ายที่คนมักลืมนับคือค่าวิตามินรายเดือนหลังผ่าตัด ซึ่งเป็นรายจ่ายต่อเนื่องไม่ใช่ครั้งเดียว
- BMI เท่าไรถึงผ่าตัดกระเพาะได้
- โดยทั่วไปพิจารณาที่ BMI มากกว่า 32.5 เมื่อมีโรคประจำตัวร่วมด้วย และมากกว่า 37.5 แม้ไม่มีโรคประจำตัว ส่วนผู้ที่ BMI มากกว่า 28 ที่มีเบาหวานรุนแรงคุมด้วยยาไม่ได้ อยู่ในดุลยพินิจของแพทย์
- ผ่าตัดกระเพาะมีผลเสียอะไรบ้าง
- ผลที่ต้องยอมรับคือกินได้น้อยลงถาวร ต้องกินวิตามินเสริม (แบบสลีฟอย่างน้อย 1 ปี แบบบายพาสตลอดชีวิต) และมีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัด ส่วนผมร่วงชั่วคราวพบได้ราว 30–40% ในช่วงเดือนที่ 3–6
ขั้นตอนถัดไป
ถ้ายังไม่รู้ว่าตัวเองอยู่ตรงไหน เริ่มจากคำนวณค่า BMIถ้าอยู่ในช่วงที่ต้องคุยกับแพทย์ ขั้นตอนถัดไปคือนัดตรวจประเมินซึ่งยังไม่ใช่การตัดสินใจผ่าตัด แต่เป็นการดูว่าร่างกายพร้อมแค่ไหน